Theo ghi nhận của phóng viên, bức họa được vẽ trực tiếp trên tường bằng nét màu đen, thể hiện nhiều ký hiệu và dòng chữ đan xen giữa ba hệ chữ Hán - Pháp - Việt, trong đó chữ Hán chiếm số lượng lớn. Nội dung chữ Việt nhắc đến một số địa danh quen thuộc của Huế như An Cựu, Lợi Nông; phần chữ Pháp đề cập đến một tuyến đường sắt. Đáng chú ý, phía trên cùng bức tường xuất hiện một dòng chữ Hán cỡ lớn, song nhiều ký tự đã bị phai mờ, mất nét theo thời gian.

Trao đổi với phóng viên, ông Hoàng Việt Trung - Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế xác nhận đã nắm được thông tin về bức họa. Theo ông Trung, Trung tâm sẽ tổ chức kiểm tra, khảo sát tổng thể các bức tường và hạng mục bên trong Khâm Thiên Giám, đồng thời nghiên cứu nội dung bức họa nhằm phục vụ công tác tu bổ, bảo tồn, cũng như làm rõ giá trị lịch sử của di tích trong thời gian tới.

Khâm Thiên Giám triều Nguyễn được thành lập từ năm 1803, dưới thời vua Gia Long. Đây là cơ quan chuyên trách về thiên văn - lịch pháp của triều đình, nơi các quan viên thực hiện nhiệm vụ quan sát thiên tượng, đo đạc khí tượng thủy văn, dự báo thời tiết, lập lịch âm dương ban hành cho cả nước. Ngoài ra, Khâm Thiên Giám còn quản lý thư tịch thiên văn và lựa chọn ngày giờ tốt phục vụ các hoạt động của triều đình, sản xuất nông nghiệp và nghi lễ dân gian.

Tuy nhiên, theo dòng chảy thời gian và những biến động lịch sử, công trình hiện đã xuống cấp nghiêm trọng, nhiều hạng mục bị đổ nát, không còn giữ được nguyên trạng ban đầu. Trước đây, Khâm Thiên Giám từng bị người dân chiếm dụng, thay đổi kết cấu để làm nơi sinh sống. Việc cải tạo tự phát như chia tách không gian, lắp đặt nhà vệ sinh, sơn sửa tường đã làm biến dạng cấu trúc di tích.

Sau khi người dân di dời, trả lại mặt bằng phục vụ công tác bảo tồn, trùng tu, bức họa giống bản đồ này mới lộ diện, mở ra thêm những câu hỏi và kỳ vọng về các giá trị lịch sử còn ẩn giấu trong một di tích đặc biệt của triều Nguyễn.

Thế Nghĩa